wp44defea9.gif
wp79a4294e.gif
wp4a459aba.gif
wp5311433b.gif
wpa69ed968.gif
wp78e2a0ce.gif
wpebe3b4bd.gif
wpf85e8ded.gif
wp7f4834ee.gif
wpd264b017.gif
wpc401858d.gif
wpd0c03aec.gif
wp86f9229c.png

Keris

 

Ik ben geen specialist, maar wel een groot liefhebber van kerissen, vandaar dit hoofdstukje.

De keris laat zich misschien het best omschrijven als een magisch geladen Indonesische dolk.

 

De keris wordt gesmeed door een kerissen-smid, empu (spreek uit ‘mpoe).Voor hij hieraan begint heeft hij een gesprek met de opdrachtgever en de keris wordt dan afgestemd op de toekomstige eigenaar.Door het uitvoeren van rituelen voor , tijdens en na het smeden krijgt de keris zijn energetische lading.Doordat de keris gemaakt is voor een bepaalde persoon is het mogelijk dat een keris niet bij u past, dat wil niet zeggen dat de keris niet goed is, hij is niet goed voor u, dat is wat anders.

 

De keris wordt gesmeed van ijzer en een nikkelhoudend-metaal, puur nikkel of meteoriet-ijzer.De smid smeedt het metaal en vouwt en draait het zodat er een bepaald patroon in ontstaat.Dit patroon is nog niet te zien, het komt pas tevoorschijn na het wassen van de keris in limoen-sap met warangan, oranje arsenicum.

 

Het wassen van de keris heet in het Maleis marangi.

Er worden meerdere methodes gebruikt om de keris te wassen.

Arsenicum is zeer giftig en er zijn mensen die proberen het pamor zichtbaar te maken door gebruik te maken van verschillende zuren zoals azijn met salpeterzuur of een oplossing van chloorwaterstofzuur in water.

Zelfs accu-zuur heeft de revue gepasseerd.

Laat ik hier dit over zeggen, een eeuwen oude keris is uniek en daar ga je geen chemische experimenten op uitvoeren. Het resultaat zal nooit zo zijn als met de originele behandeling. Dan toch liever een keris waarvan het pamor niet goed zichtbaar is.

 

L

wpb0989e17.jpg
wpad40c50e.jpg

 

De keris moet voordat hij gewassen wordt goed schoon zijn en roestvrij. De keris wordt om hem te beschermen tegen roest ingesmeerd met geurige olie, ook die moet er goed af zijn. Om dit te bereiken wordt de keris geweekt in citroen of limoensap en ingewreven met een stuk limoen.Soms wordt de keris voor het citroenbad gewassen met ontvettende zeep (afwasmiddel?).

Ik hoor dat citroensap wordt aangeraden om een het vuil van een oude keris te weken. Dit lijkt mij af te raden, als je dit doet lost ook het zwarte oxidatie laagje dat ervoor zorgt dat het pamor zichtbaar wordt, op, met als resultaat dat je de keris blank maakt.Het lijkt mij niet aan te raden citroen te gebruiken als je de keris niet gaat wassen.Iemand vetelde mij dat hij een vervuilde keris weekt in zuurvrije olie (wapenolie) en dan rustig wacht. Af en toe wrijft hij het losgekomen vuil eraf tot de keris schoon is. Ook hoor ik dat klapperwater gebruikt wordt om te ontroesten.

 

Voor het wassen kiest men een heldere zonnige dag, naar het schijnt reageert het metaal dan anders op de behandeling en komt het pamor bij bewolking niet mooi uit.

 

Een van de meest gebruikte was-methodes is om de keris onder te dompelen.

De smid heeft een badje waarin het mengsel van limoensap met arsenicum zit, ongeveer 1 thl op 1 liter sap. Het mengsel wordt steeds bewaard, en als wijn verbetert het in de loop der tijd. Wel wordt bij het wassen regelmatig wat extra arsenicum-vijlsel toegevoegd.

De keris wordt in het badje gelegd en er regelmatig uitgehaald (wat ik gezien heb, met blote handen!! ik weet niet of je dan oud wordt) om het mengsel goed in te “masseren”.

Na enige tijd reageert het ijzer op het mengsel en kleurt donker, blauwig of zelfs zwart, het nikkelhoudende metaal reageert niet.

De originele wasbakken zijn van hout. Om het vijlsel te maken gebruikte de empu een wetstone in het badje, zo ontstaat er geen poeder.

 

De volgende methode (de Djokdjasche nabewerking) wordt ook gebruikt. Deze behandeling lijkt wat schoner. Je zit niet met een wasbak die je weer moet zien te legen in een fles.

 

Weer wordt de kling eerst blank gemaakt (di poetihi) door het gedurende vijf à zes dagen in een schuitje van pisangbast te leggen, waarin lemmetjessap is gedaan.

 

Met een doorgesneden helft van een citroen wordt bovendien de kling van tijd tot tijd ingewreven, om het op de oppervlakte ontstane roest te verwijderen. Na deze bewerking wordt de kling met water afgewasschen en gedroogd, waarna het eigenlijke marangi plaats heeft met citroensap en rattenkruit. Dit mengsel wordt er met een kwastje of borsteltje op gesmeerd. Het marangi duurt twee dagen, elken dag wordt het insmeren vijf malen herhaald.

De kling wordt na het insmeren in de volle zon gedroogd en telkens weer ingewreven.

Zijn de damasceringsmotieven goed uitgekomen. dan wordt het lemmer droog gemaakt met kawoelbamboe (fijn bamboeschraapsel)”

 

In het boek “the Kris” door Edward Frey en ook in “Keris” door Ruud Greve maakt men het pamor zichtbaar door de keris in te smeren met een pasta van ctroensap en arsenicum. Na drogen wast men de pasta eraf met een kwast en schoon citroensap.

Deze methode kost veel arsenicum, er is geen hergebruik en de arsenicum spoelt zo de gootsteen in (komt weer in het drinkwater.....).

 

In “The keris in the magic world-view door M. Kerner wordt de keris ingesmeerd met ciroensap en bewreven met de schil.Vervolgens wordt er warangan poeder op gestrooid. Bloemen worden op de keris gelegd als offer en na 1 dag heeft de reactie plaatsgevonden en wordt de opgedroogde laag van de keris gewassen.

 

Als men vaker marangi toepast, dan wordt het aantastbare metaal dieper ingevreten. zodat uiteindelijk het damasceeringsmotief in relief komt te staan.

 

Om de arsenicum resten te verwijderen wordt de keris na het wassen gereinigd in een licht zure vloeistof ( water en limoen-sap ). Ook is het zo dat kerissen waar wel pamor in verwerkt zit na het wassen egaal zwart worden. Het naspoelen helpt het pamor zichtbaar te maken. Daarna wordt de keris gereinigd met water.De keris wordt gedroogd boven een houtskool vuurtje met wierook hars, de zogenaamde menyan putih ( witte wierook ), of het duurdere menyan merah (rode wierook) en daarna geolied. Soms blijft het spoelen achterwege en wordt de keris gedroogd, bepoederd met kalk om het etsings-proces te stoppen ( de keris zit dan vol kalkresten )en geolied.

De eerste periode na het wassen is de keris erg gevoelig voor roest en dient hij goed in de gaten gehouden te worden, zodat u op tijd in kunt grijpen met wat olie.

 

 

wp9348cbb1.jpg wp53c397cb.jpg

Voorbeelden van mooi pamor in twee kerissen.

 

De kleur van het pamor wordt bepaald door het gebruikte metaal. Vooral bij oude kerissen werd meteoriet, ook wel ( in feite foutief ) Prambananpamor genoemd, gebruikt en bij deze kerissen heeft het pamor meer kleurschakeringen. Als puur nikkel of metaal met hoog nikkelgehalte werd gebruikt is het pamor echt zilverkleurig. Persoonlijk vind ik het mooier als meteoriet gebruikt is, alleen al voor het idee, Prambananpamor klinkt beter dan “knalpot” of “fietsspaken” . Het patroon in het smeedwerk (pamor) heeft zijn eigen magische kracht. Een boek waarin veel pamors worden beschreven vind u in de literatuur lijst.

 

Laat het wassen over aan mensen die het goed kunnen, het kan ook mislukken en dat is zonde, daarbij is arsenicum giftig en je moet dus goed weten hoe je te werk moet gaan.

Zelf heb ik helaas geen ervaring met het wassen van kerissen.

 

Voor wie durft, een stukje warangan vind je vaak wel op ebay.

 

Oude kerissen hebben door de verzorging van voormalige eigenaars ook energie opgenomen.Het is gebruikelijk dat kerissen worden verzorgd, sommigen doen dat iedere donderdagavond ( bij de Javaanse week begint op donderdagavond 18.00 de vrijdag en spreekt men van jum’at malam ).Anderen doen dat op jum’at legi.De de Javaanse week heeft 5 dagen in plaats van 7. Als dan de Javaanse-dag legi samenvalt met vrijdag (jum’at) dan spreekt men van jum’at legi, dit is ongeveer ééns in de 5 weken.De kerissen worden dan ook weer op de donderdag avond, na 18.00 uur verzorgd.

 

( Jum’at legi valt in 2007 op de volgende datums : 19 januari, 23 februari, 30 maart, 4 mei, 8 juni, 13 juli, 17 augustus, 21 september, 26 oktober, 30 november . De verzorging vindt steeds plaats op de voorafgaande donderdag-avond, na 18.00 uur)

 

Dit verzorgen kan bestaan uit wierook branden, bloemen (bijv. witte rozen of melati, maar het gaat om de intentie) naast de keris leggen, kopje koffie of thee en het in-oliën met speciale kerissen-olie.

Kerissen-olie is geurige olie, minyak wangi.Dit kan zijn gehaald uit bloemen, bijv. minyak kenongo of uit hout bijv. minyak cendana. Ook gebruikt men wel een mengsel van beide met wat gele kokosolie. Kokosolie is goedkoper, maar erg vet, je gebruikt per keer slechts een kleine hoeveelheid dus pure minyak kenongo lijkt me beter.

In natuurvoedingswinkels zijn de zogenaamde etherische- of essentiële-oliën te koop van het merk Chi. Deze olieën zijn puur natuurlijk ( dus geen synthetische namaak ), 100% puur ( niet aangelengd met een goedkope basisolie ), ze bevatten geen kleurstof ( soms is “echte” keris-olie rood gekleurd ) en heeft een hoge energetische waarde ( wat belangrijk is voor mensen die de olie als middel zien om de keris te voeden ) en zijn dus eigenlijk superieure keris-olieën. Chi heeft Cananga-olie ( = minyak kenongo ) en sandalwood-olie ( = minyak cendana) dit zijn beide olieën die traditioneel gebruikt worden voor kerissen. Andere soorten die geschikt zouden zijn, zijn Rozen-olie en Jasmijn-olie. Deze Jasmijn-olie komt van de Jasminum officinale en is familie van de Javaanse Melati ( Jasminum sambac ).De laatst twee kosten goud geld en zouden om die reden gemengd kunnen worden met de eerste twee.

Zelf gebruik ik pure Cananga-olie of Ylang-ylang ( soort Cananga-olie ). Cendana vind ik te vet.

Indonesische keris-olie is onder andere te koop op de Pasar-Malam in Den Haag (Guntur Holland) en bij Nusantara, het Indonesië museum in Delft.

 

Het oliën van de keris gaat goed met een schilders kwast, gebruik weinig olie, druppeltjes, en stop de keris niet meteen terug in de schede, dit omdat de schede anders olie absorbeert.Als hij nog vet is smeer er dan niet weer een laag op.

De keris neemt de energie van de “offers” op en behoudt zo zijn lading.

Een keris waarbij het steeltje, peksi, waar de greep overgeschoven wordt is afgebroken, zou ook zijn lading verliezen.

 

Voor zo ver ik weet zijn er op Java nog 3 smeden actief, waarbij er één stamt uit een oud geslacht van empu’s, Djeno Harumbrodjo.Hij werkt met de rituelen, horoscoop en dergelijke.

Zijn werk is zeer geliefd in onder andere de U.S.A. en Nederland.Voor zijn kerissen geldt een lange wachttijd.

 

wp24ad054d.jpg

Fraaie keris gesmeed door Djeno Harumbrodjo (Collectie Claar Griffioen)

 

Voor het hanteren van kerissen gelden bepaalde regels.

Zo is het ongepast, om zonder toestemming van de eigenaar, een keris te pakken of te openen.

 

Het openen gebeurt op de volgende manier: de greep houdt u vast met de rechterhand, en de steel van schede met uw linkerhand.Dan richt u de punt omhoog, en brengt het schip van de schede op oog-hoogte.U kijkt tegen de achterkant van de keris aan.Als de keris vast in de schede zit, kunt u hem met de duim van de rechterhand los klikken.Vervolgens brengt men de schede voorzichtig omhoog (niet schuren).

Wijs niet met de keris naar mensen.

Het terugbrengen in de schede gebeurt door dezelfde persoon als die hem opende.

De keris wordt nu in de schede gebracht en de schede wordt stil gehouden.

 

Zit niet met de vingers aan de kling.Ik heb kerissen gezien waarbij precies een vingerafdruk roest op kling zat. Daarbij is het ongepast, ik zit zelf nooit aan de kling en als iemand anders dat wel doet bij mijn keris vind ik dat lomp, en er zijn meer mensen die daar zo over denken.

 

Vervolgens weet ik nog van de volgende regels.

Neem een keris nooit op met de linkerhand, wijs er niet naar met de voet, leg een keris niet op de grond, stap er nooit overheen en gebruik als keris-bezitter geen alcohol (dit laatste is logisch voor een Islamitisch-land als Indonesië, of veel mensen zich hier aanhouden weet ik niet).

 

 

Een aanrader voor iedereen die meer van zijn keris wilt weten, zoals herkomst en leeftijd, is de ”Krissendag” in Bronbeek, Arnhem.Eigenlijk een soort tussen Kunst en Kitsch, maar dan specifiek gericht op kerissen.Het staat op hun website vermeld als er weer een krissendag is.

 

Aanbevolen literatuur :

 

Keris, beschouwingen en verhalen over de krissen van Indonesië - R. Greve

ISBN 90-5064-060-5

Goed introductie boekje ( let op het reinigen met citroen en boenwas, dit is beide af te raden).

 

De Kris deel 1 - G. Tammens – ISBN 90-90043-42-X

De Kris deel 2 – G. Tammens - ISBN 90-9006-237-8

De Kris deel 3 – G. Tammens – ISBN 90-802185-1-0

Deel 2 bevat veel informatie over pamors. Dit zijn dure, maar erg goede boeken.

 

 

Hier wat plaatjes van een paar van mijn kerissen.

wp2c477d8f.jpg

Dit is mijn eerste en favoriete keris, hij siert ook ons logo.Het is een Solo keris, uit de Mojopahit periode ( 14e eeuw). Het dapur is aan beide zijden verschillend, hij heeft als het ware mannelijk en vrouwelijk in zich verenigd.Ook is de gandik ongebruikelijk lang, gandik panjang.De schede is gemaakt van kayu pelet, gevlekt hout. De vlekken zijn in het hout ontstaan door een schimmelinfectie in de boom en werd speciaal gezocht voor zijn magische kracht.Op deze keris-schede zit aan de achterzijde ook een vlek in de vorm van een tijger, macan, wat geluk brengt.

 

wp9e53284b.jpg wpade61404.jpg

 

ichteYogja keris met ivoren greep.Ook deze keris is waarschijnlijk uit de Mojopahit periode.

 

wp60bc2065.jpg

 

Madurese greep van de keris die over ons restaurantje waakt.

 

 

 

Mijn drie kleine “dames”-kerissen. De term dames-

keris is onjuist, het betreft klein formaat pusaka

kerissen met sterke energetische lading.

De linker keris heeft een selut, metalen bol versiering

aan de basis van de ukiran (greep).